LJG Twente is er ook voor U.

21 oktober 2017 | 1 Heshvan 5778

Droosje voor Kol Nidre avond 2014 - 5775

Droosje voor Kol Nidre avond 2014 - 5775

Vanavond, direct na het Kol Nidre zeiden we: “Ki bajom haze jechapeer aleichem letaheir etchem, mikol chatoteichem lifnei Hasjem tietharoe.”

'Want op deze dag wordt voor jullie de verzoening voltrokken opdat jullie van al je zonden gereinigd worden en je de Eeuwige weer rein tegemoet kunt treden.' Lev. 16 vers 30.

Kappara en tahara, verzoening en reiniging zijn de twee doelen voor Jom Kipoer. Hij zal ons verzoenen en reinigen, maar uiteindelijk zullen we ons zelf verzoenen en reinigen voor de Eeuwige. Verzoening is dus niet genoeg. Reinheid lijkt zelfs wel belangrijker te zijn. Om tot de Eeuwige terug te kunnen keren moeten we weer rein zijn. We hadden de afgelopen tien dagen, en wie sefardisch is of gewoon wat berekenender, begon al een maand eerder, in eloel, alle mogelijkheid het met de andere mensen weer goed te maken; vandaag is het een ronde voor onszelf, om te knokken met onszelf, en met God. Het eerste zelfverwijt dat bij mij boven komt is mezelf te ondervragen waarom het met deze en met gene nog steeds niet goed is gekomen. Herkent u dat?

Onze rabbijn Maimonides, die overlijdt in 1205 in Egypte, stelt in zijn elfde principe – van zijn 13 artikelen des geloofs -: iedere goede daad heeft een beloning, en iedere slechte daad een straf. En dat wordt weer uitgelegd dat iedere goede daad als beloning weer een andere goede daad heeft; en dat iedere slechte daad een volgende overtreding tot gevolg heeft.

Ons hele handelen is een aaneenschakeling van oorzaken en gevolgen, hoewel dat vaak niet zo duidelijk voor ons wordt. Een wijs besluit krijgt pas jaren later zijn succes. Dat beloven ze ons in Den Haag ook steeds. In ons joodse leven, in onze sociale omgang met elkaar, zien we eigenlijk ook nooit zo het positieve gevolg van ons goede handelen, of andersom. We letten er ook niet eens op. Want dan zou het geen mitswe meer zijn. Gewoonlijk zien we niet meteen donder en bliksem, noch zachte zonnestraaltjes met lenteregen neerdalen, omdat we iets deden of nalieten te doen. En als het wel zo was zouden we die verbinding niet meer leggen. Het gevolg heeft soms tijd nodig zich te ontwikkelen. En dat geldt voor mitswes, goede daden, en aveires, overtredingen, net zo. Maar mensen belanden vaak in een spiraal van goede daden of juist in een spiraal van domheid of overtredingen. We hebben er zelfs een spreekwoord voor: hoogmoed komt voor de val. En op tijd een knieval maken is soms voor zo iemand, denk aan hooghartige politici of bestuurders, een laatste redmiddel, die iedereen ziet, behalve zijzelf.

Verzoening en reiniging zijn twee processen. Ons eerste en meest bekende doel van Jom Kipoer is Gods besluit te verdienen om ons niet aan te spreken op ons foute handelen. Op gedane zaken. Dat is kappara. Echte inkeer, zegt de traditie, wordt door God herkend, en bewerkt bij Hem vergeving. Gods besluit om ons niet verantwoordelijk te houden. Maar daar hebben we die reinheid nog niet mee te pakken. Want in ons dagelijkse leven blijven we verleid worden tot het gedrag dat ‘hier boven ons’ niet zo gewaardeerd wordt. En vallen we weer terug op oud gedrag. De wereld om ons heen, onze werksituatie, ons familieleven, de omgang met de buren en bekenden, een vervelende klant of die akelige chef – we blijven in de wurggreep van de wereld rondom ons en ons gedrag is vaak weer hetzelfde. Gelukkig – bij leven en welzijn: volgend jaar wordt het weer Jom Kipoer.

We kwamen tot inkeer, we kregen verzoening, en we worden weer verleid tot het overgaan tot de oude zonden, onze oude gewoonten.

Die reinheid najagen; dat is waartoe de mens geschapen is. We zouden zo ingesteld moeten zijn dat al ons handelen erop gericht zou zijn, die reinheid te bereiken. Maar ik moet u stilletjes bekennen dat me dat iedere keer weer niet lukt. En hier aanwezig zijn er nog een paar, geloof ik. Want het is menselijk. Rabbi Tarfon, van de Pirkei Awot 2:21, de spreuken der vaderen, zei al: je wordt niet geacht je taak af te maken; desondanks ben je wel verplicht eraan te beginnen.

Het halen van die reinheid is als het varen naar een punt op de horizon. Goed te zien, maar heel moeilijk te bereiken. JK is er telkens een startpunt voor. We nemen ons voor een beter mens te worden en het creëert de spirituele voorwaarden die het mogelijk zouden moeten maken.

Meer dan anders horen we op Jom Kipoer onze nesjomme te verheffen. We kennen het handelen en het denken. En zoals Valerius al zei: het denken is vrij, zo zien onze rabbijnen ook in, dat we nog wel de baas kunnen zijn over onze handen, maar veel minder over onze ogen, maar niet over het denken. Zo is het veel gemakkelijker te voorkomen dat we foute handelingen verrichten dan dat we verkeerde gedachten kunnen uitsluiten. JK roept ons op zelfs ons denken onder controle te houden. Eén dag per jaar. En de rabbijnen stellen ook dat wanneer de Thora ons een eis op legt, God in Zijn schepping er voor gezorgd heeft dat we ernaar kunnen handelen. Het is deel van die voorzienigheid. Ons wordt niet gevraagd ons als engelen of als marswezentjes te gedragen. Maar als aardse mensen. Wanneer ons wordt opgedragen reinheid te zoeken met Jom Kipoer, dan moet dat dus mogelijk zijn.

Maimonides stelt dat we dat kunnen vinden in onze onthoudingen van vandaag. Hij ziet het als een positieve mitswe om niet te eten, niet te drinken, ons niet te baden, ons niet te oliën, geen leren schoeisel te dragen en geen huwelijkse – noch buitenhuwelijkse - omgang te hebben.

De Rambam spreekt niet van Tsom, vasten, of inoejie, zelfkastijding. Hij beschrijft de vijf verboden van Jom Kipoer als ‘sjewoet - rust.’ Als waren eten, drinken, het dragen van leren schoeisel, je te oliën en huwelijks verkeer aardse verplichtingen waarvan we een dag per jaar zijn vrijgesteld. Jom Kipoer is hoe we het ook zien toch vooral een rustdag. Allerlei arbeid, in de rabbijnse uitleg van het woord, laten we staan. Zoals met sjabbat allerlei arbeid achterwege zou moeten worden gelaten. De vijf verboden specifiek van vandaag zijn nader beschouwd onze natuurlijke behoeften, waarboven we een dag per jaar willen uitstijgen, náást de geboden van de sjabbatrust. Reinheid verlangt dus dat geest en ziel, onze roeach en nesjomme, de leiding zullen nemen, boven onze nefesj, onze levensdrang, die zich uit in honger, dorst, en behoefte aan hygiëne, aan kracht en in menselijke driften.

Het doel van het vasten op Jom Kipoer is dus niet zozeer zelfkastijding, zoals we ons met Tisja be-Av willen geselen uit boetedoening, maar het vasten van vandaag wil ons laten uitstijgen boven onze aardse en fysieke beperkingen. Op deze ene dag gaan we lýken op de engelen in de hemel: die eten en drinken ook niet, gebruiken geen zalfjes, hebben geen leren schoenen aan en hebben niet eens weet van de huwelijkse geneugten. Arme engelen…. Dat schrijft de Pirkei de Rabbi Eliëzer, een mooie bundel met o.a. verhalen die niet in de talmoed zijn opgenomen.

Met Jom Kipoer worden wij Joden dus als engelen. De traditie zegt dat het Gods wil is dat de mens begint met inkeer, waarop Hij verzoening kan geven, dat ver uitsteekt boven wat de mensen redelijkerwijze zouden mogen verwachten. Het kleine beetje van tesjoewa van onze kant zet buiten ons zoveel in werking dat volledige verzoening wordt bereikt. Daar is deze dag voor.

Zodra wij met onze vidoei, met de al chet’s, met asjamnoe en met awienoe malkeinoe onze zonden hebben beleden, het met woorden hebben benoemd en niets achterwege hebben gelaten, kunnen we verder met onze reiniging, onze tahara.

Als een intelligent denkend wezen, heeft de mens allerlei soorten gedachten die voortdurend in zijn brein voorbij flitsen. Ook mooie gedachten van berouw en zelfverbetering zijn de mens niet vreemd. Maar ze duren vaak niet zo lang. Om die gedachten te laten bezinken, te laten uitkristalliseren, moet de mens die beelden en gedachten eerst onder woorden weten te brengen, want het denkproces krijgt een vervolg wanneer de gedachten worden uitgedrukt en verhelderd in taal. Maar dat is moeilijk. Dat begint al met fouten toegeven, met verwoorden wat er gebeurde. De waarheid benoemen en schuld bekennen. We kunnen dan juist goed rationaliseren. Er een legale oorzaak voor geven. De boef die een moeilijke jeugd had...  maar wie zijn daden overdenkt en kan zeggen ‘ik heb gezondigd – chatati,’ heeft een grote stap voorwaarts gezet.

Nadat koning David zondigde met die mooie Batsjewa in haar badkuip op het dakterras, zond God zijn profeet Nathan om hem te vermanen. De profeet was niet zuinig met zijn woorden. Zonder enige tact of welsprekendheid sprak hij zijn koning aan. David’s antwoord hierop waren slechts twee woorden: ‘chatati lasjem’ – ik zondigde tegenover God. Ons Nederlands heeft hier vier woorden nodig. En Nathans antwoord was: ‘In dat geval heeft God je zonde weggenomen en zul je niet sterven.’ Klare taal.

De Gaon van Vilna, die leefde 1720 – 1797, heeft over het verhaal van David en Batsjewa geschreven. Hij zegt dat in de officiële tekst van het bijbelboek Samuel een stukje wit is opengelaten tussen de twee woorden van Davids antwoord. Chatati ….. lasjem. De Gaon legt dan uit dat David op dat moment nadacht over zijn woorden. Na chatati hield hij even in. Zou hij meer moeten zeggen? Een excuus bedenken waarom hem dit was overkomen, dat hij zelf een slachtoffer was geworden van zoveel schoonheid en een beetje menselijk verlangen? Maar hij kon wegens zijn emoties geen woord meer uitbrengen. En dat heeft hem gered. ‘Chatati … lasjem’ was voor Nathan genoeg en daarmee kon David vergeving krijgen. Vanavond is de laatste van de tien dagen van inkeer aangebroken. Die dag is aan ons. God verwacht ons antwoord op Zijn oproep en Hij staat klaar om ons te vergeven en te zegenen. Het is aan ons om zelfonderzoek te doen, tot inkeer te komen, onze zonden te benoemen en te verlangen naar reinheid.

Ik wens ieder, die dit aangaat tsom kal, een licht vasten, en voor ieder een chatiema tova, een inschrijving ten goede. En Sjabbat sjalom.

3 oktober 2014 / 10 tisjri 5775 - Bert Oude Engberink 

Nieuws

UNESCO, Lees meer >>
Onze Joodse buren, de Synagoge van de Nederlands Israelit Lees meer >>
Information in English Lees meer >>

oktober

  • <  
  •   >
z m d w d v z
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31