LJG Twente is er ook voor U.

19 augustus 2017 | 27 Av 5777

Parasjat Wajesjev

Parasjat Wajesjev

    Josef in de put geworpen.                                   Bron afbeelding: geheugenvannederland.nl

GENESIS 37:1 – 40:23

Deze sidra draait om twee hoofdthema’s: dat over Joseph en dat over Jehoeda. Beide stammen zouden de toekomst ingaan als de leidende stammen van het volk Jisrael. In de sidra van vandaag zijn zij de hoofdrolspelers, als individu. Ze botsen heftig. We lezen over hun ondergang als familieleden. Joseph eindigt in een put; als slaaf verkocht eindigt hij in een Egyptische gevangenis. Heden nog een plek waar je je ergste vijand niet naartoe wenst. Jehoeda breekt met al zijn familieleden in deze sidra. Hij verlaat zijn broers. Hij huwt met een kanaänitische vrouw; toen Jisjmael dat deed werd er nog schande van gesproken. Als straf voor wat hij Joseph aandeed schijnt hij een gezin op te bouwen waar niets klopt. Hij staat zelfs op het punt zijn schoondochter Tamar op de brandstapel te laten ombrengen wegens ontucht. En hij was de klant. Uiteindelijk zullen de broers Joseph en Jehoeda dit alles weer te boven komen en gaan ze de familie weer leiden. Joseph als onderkoning van Egypte en Jehoeda als voorspreker van de familie in Kanaän.

De sidra begint met twee van Josephs dromen. Zijn broers zetten hem voor gek omdat hij zich als meester van de dromen waant. Wat hij eigenlijk gewoon was, een geuzentitel dus. Volgens de grote rabbijn Adin Steinsaltz hadden dromen in bijbelse tijden de mogelijkheid profetisch te zijn. Een dromer was dan wel geen profeet; in Dewariem worden ze beide in een adem genoemd en worden wij geïnstrueerd wat we met hun boodschappen moeten doen. Bij beide moeten we ons gezond verstand gebruiken, maar ze wel serieus nemen.

Soms werden dromen werkelijkheid, maar op andere momenten weer niet. Joseph zag zijn eigen dromen als profetisch. Daarom vertelde hij ze aan zijn familieleden. Hij wilde hen laten delen in zijn blik op de toekomst van hun familie, maar het werd hem niet in dank afgenomen. Zijn vader ziet er wel het nut van in; hij houdt de verhalen in gedachten. Maar hij slaagt er niet in zijn broers te overtuigen. Hetzelfde zou de profeten van Israel later telkens weer overkomen. Zelfs, juist, door hun naaste verwanten zouden ze worden uitlachen en voor gek worden versleten. Josephs broers zagen zijn dromen alleen maar als arrogantie. Buigen voor ons broertje, pappies lieveling!

En hij was zo naïef dat hij geen idee had hoe ze over hem dachten tot het moment dat ze hem in de put wierpen. Pas wanneer zijn tien broers in Egypte voor hem staan om om eten te vragen komt hij weer op die dromen terug. Zou hij er vaker aan gedacht hebben? In de gevangenis? Als hoffunctionaris? Dat weten we niet. Dat moment van wederontmoeting was het hoogtepunt in zijn leven. Hij zag zijn eigen profetieën werkelijkheid worden. Nachmanides, de Ramban, legt uit dat alles wat hij vanaf dat moment ondernam in dienst stond van zijn geloof in zijn eigen profetieën en dromen. Zijn taak voor de toekomst van het Verbond. En dat hij een diplomatieke manier moest vinden zich bekend te maken aan zijn broers. 

Jacob zag wel in dat Joseph bijzonder was. Hij was erg op hem gesteld. In Gen. 37:3 wordt hij de Ben Zekoeniem genoemd. Kind van zijn oude dag. Namelijk met 91 jaar geboren. Nachmanides legt het uit dat al zijn zonen tijdens zijn hoge leeftijd werden geboren. Ook Rashi wil het anders uitleggen. Ben Zekoeniem vertaalt hij als grote wijsheid. Zakén is ook wijs, wijsheid. En baard. Gert Timmerman zong al over dit thema: ik heb eerbied voor jouw grijze haren. 

Nachmanides legt uit dat Jacob Joseph zelfs aanstelt als zijn rechterhand; de veelkleurige mantel is teken van zijn waardigheid, in een wereld vol grauwe grijs- en bruingetinte textielen. Hij wordt niet voor niets op pad gestuurd. Dan wordt Ben Zekoeniem zelfs ‘Knecht van zijn oude dag.’ Daarom bleef hij thuis terwijl de andere zoons de verre weidegronden bij Sjechem (het huidige Nabloes) opzochten om het gewone werk te verrichten.

Wanneer de broers hem zien aankomen is het Ruben die voorstelt hem dan niet te doden. Hij roept zijn broers op niet zo wreed te zijn, maar ze weigeren naar hem, de oudste, te luisteren. Dus komt hij met een alternatief. Hem in de put te gooien om zo niet direct verantwoordelijk te zijn voor zijn dood, maar slechts indirect. Waarschijnlijk heeft hij een plan-B om hem te kunnen redden. Volgens de rabbijnen zat die put vol schorpioenen en slangen. Verderop in Thora lezen we dat hij in die put bitter huilde terwijl zijn broers harteloos blijven. Ze gaan wat verder van de put zitten om het geweeklaag niet aan te hoeven horen. De Thora vertelt zelfs over hun slechtheid dat ze bij elkaar zitten te eten terwijl hun broer Joseph verderop in de put zijn hart uithuilt. Dan komt Jehoeda met het plan hem te verkopen als slaaf. Jehoeda was blijkbaar invloedrijk. Ze volgen zijn idee. Had hij toch voorgesteld hem er weer uit te halen en hem terug naar huis te sturen. Ze hadden Joseph zelfs kunnen vertellen dat ze hem alleen maar een beetje bang wilden maken. Gezicht gered. Voor deze zonde zou hij later zijn eigen gezin uit elkaar zien vallen.

Ondertussen komen de Midianieten langs en redden Joseph door geld voor hem te betalen. Zij verkopen hem door, voor 20 sjekel, een gangbare prijs voor een goede slaaf, aan de Jisjmaelieten, nog redelijk naaste verwanten: Jisjmaeel was hun oudoom. Vanaf dat moment had Joseph nog een lange weg te gaan tot hij zijn broers weer zou zien.

Opeens lezen we het ingelaste verhaal over Jehoeda en Tamar, zijn schoondochter. Het speelde zich chronologisch daar af. Hoe tegenovergesteld is het verhaal over Joseph en de vrouw van Potifar, door Joseph resoluut afgewezen. Tamar, twee maal weduwe, weet door een list van haar schoonvader zwanger te raken. Zo worden zij de voorouders van koning David, net als in het andere verhaal van de Haftara van vandaag, over Ruth, de andere weduwe, waar niemand nog op zou durven inzetten. Tamars tweelingzoons vechten om het eerstgeboorterecht, al bij de bevalling. Wie was nu de eerste, de bachoer? Perets die als eerste geboren was of Zerach, met het draadje om de pols? Niet anders dan bij Jacob en Esav of bij Jitschak en Jisjmael staat op voorhand niet vast wie de geschiedenis verder zou leiden. Israel, als strijder met God, strijdt het volk tot op vandaag toch ook vooral onderling.

Dinsdagavond begint Chanoeka. Het feest waarop wij onze religieuze vrijheid vieren. Want daar ging het toen om. Hoe wij temidden van de Helleense wereld stand wilden houden met onze eigen tradities en ons geloof in een enige, almachtige, ondeelbare God, die alles geschapen heeft. We leven nog steeds in een Helleense wereld van uiterlijk vertoon, verafgoding van het sterke en grote en mooie en de verlokkingen van de heidense rituelen. We worden niet meer uitgedaagd een varken te offeren in onze tempel, maar wie ritueel wil eten wordt steeds meer veracht. Besnijden van onze jongens wordt soms zelfs als verminking gezien. En hoe vaak ik al heb kunnen uitleggen dat ik niets te kort kom zonder kerstboom eind december, is niet meer te tellen. Hoe houden we het Jodendom bij elkaar, al zij het met grote onderlinge meningsverschillen? Hoe voorkomen we nog verdere afkalving van de interesse in onze tradities in de huidige moderne wereld? Hoe weten we de generaties te blijven betrekken bij onze dromen en geloof? Hoe onderwijzen we onze kinderen om soms een standpunt in te nemen dat totaal anders is van wat de buitenwacht denkt? Hoe betrekken we al die Joden weer die geen idee meer hebben hoe goed het kan zijn deel te nemen aan het moderne Joodse leven? Het is 2014, maar ook 5775. 

Ik wens u Sjabbat sjalom en vanaf dinsdagavond ook Chanoeka sameach.

 

Sjabbat 13 december 2014 - Bert Oude Engberink

Nieuws

UNESCO, Lees meer >>
Onze Joodse buren, de Synagoge van de Nederlands Israelit Lees meer >>
Information in English Lees meer >>

augustus

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31