LJG Twente is er ook voor U.

13 november 2018 | 5 Kislev 5779

Derasja voor erev Tisja be-Av

Derasja voor erev Tisja be-Av

Op het eerste gezicht lijkt deze periode in onze cyclus van speciale dagen uit de toon te vallen. Onze feesten en gedenkdagen zijn sterk aan de seizoenen gebonden. De pelgrimsfeesten rondom de landbouw en chanoeka met haar lichtjes in de winter. Voor ons betekent zomertijd plezier en rustig-aan doen. De natuur kenmerkt zich door groei en opbrengsten. Maar onze geschiedenis herinnert ons eraan dat er ook een andere soort zomer kan bestaan: met een alles verzengende hitte, die het van het zalige zonnetje overneemt.

Ieder die wel eens een zomer in Israel is geweest begrijpt dat de Drie Weken van 17 tammoez tot 9 av wel passen binnen het natuurlijke ritme daar. Alle kleur van het landschap verbleekt door de middagzon. Onze ogen tranen door de hete wind en de lucht schijnt te dansen. De middag dwingt ons tot het houden van een siësta. De Spanjaarden zijn erom bekend. In Israël kan men er ook wel wat van.

Een paar uur buitenshuis kunnen je uitputten. Het groen wat ons met Sjawoeot nog plezier brengt wordt in de zomer wit, zowel de zon als het steen verbleken, in diep contrast met de zwarte schaduwen die door de zon worden geworpen. Dan leg je er sneller dan hier een verbinding met de verbrande tempels en het verlaten land van ooit.

Het prachtige feest van Sjawoeot, met de openbaring op de Sinaï na onze wonderbaarlijke uittocht uit Egypte, is nog maar net achter de rug, wanneer Mosjee en God voor 40 dagen verdwijnen op de berg Sinaï. Het volk voelt zich verlaten en creëert met het gouden kalf een surrogaatgod – op de 17e tammoez. Het volk voelt zich verlaten door God en de grote roerganger Mosjee. Met groot verlangen, zo wordt het beschreven, verlangen het volk en de Eeuwige naar elkaar en willen zij het verbond op de Sinaï overnieuw afsluiten. Inmiddels is er sinds dat gouden kalf wat stuk gegaan tussen God en ons: geen water, geen levensonderhoud, geen offers zijn er, en geen vreugde. De idealen van de uittocht en van een mooie toekomst in ons eigen land zijn ten onder gegaan in de brandende zon, zonder schuilplaatsen voor ons.

Tisja be Av doet ons laatste beetje onschuld verdwijnen en leert ons hoe moeilijk het is om onder het Verbond te leven. Want het Verbond, ha Brit, houdt in dat we de keus maken voor strijd, angst, vervolging en ja – ook liefde. Er is weliswaar geen bedreigende berg meer boven ons hoofd, zoals net voor de ontvangst van de Wet, maar de Soeka van vrede is ook nog nergens te bespeuren. We vinden onderdak in de wankele periode van de Drie Weken die zeker voor de zeer vromen als een nacht, als een nachtmerrie het leven bepalen. Met Tisja be Av zitten we sjiwwe – we gedenken het verlies van de tempel en onze fysieke band met God, en dan betreuren we wat had kunnen zijn maar niet meer is. Het nog niet hebben wat wel zal komen. Namelijk herstel van onze directe band met God.

De Drie Weken markeren de tijd van de verwoesting van de tempels; er zijn ook tekenen van hoop. De drie haftarot van de sjabbattot van deze Drie Weken zitten vol met aanwijzingen en profetische passages die ons waarschuwen voor de gevolgen van grove zonden. Maar ieder haftara eindigt met de belofte van verlossing en herstel. De Talmoed leert ons: Wanneer de maand Av start neemt de vreugde af. De chassidische rebbe Rabbi Chaim Elazar Spira – 1861-1937 zei, dat we, hoewel lastig te vertalen, we er een komma in moeten zien. We nemen af, in vreugde. Met andere woorden: hoewel het juist is te treuren over wat ons in de geschiedenis is overkomen, moeten we treuren in vreugde, omdat we weten dat uiteindelijk alles goed zal komen.      

De twee grootste zonden tijdens onze jaren in de wildernis zijn die van het gouden kalf op 17 tammoez en die van de verspieders van 9 av. De verspieders meldden ons dat het land niet in te nemen was en dat we een verloren zaak najoegen. Het eerste incident, slechts 40 dagen na de openbaring op de Sinaï, toont aan hoe snel het volk die openbaring vergat en dit wilde omzetten in een tastbaar afgodsbeeld. Het tweede incident vond plaats in het tweede jaar van de uittocht. Omdat we de verovering van Kanaän niet zagen zitten werd het volk gestraft met de uitspraak dat de volwassen generatie het land niet in zou trekken. Deze twee incidenen staan symbool voor de latere ervaringen, waarbij het volk Jisrael het contact met God zou verliezen en het land zou verliezen – de directe gevolgen van de tempelverwoesting en de ballingschap. Tisja be Av werd door God aangewezen als een voortdurende rampdag voor ons volk.

De rest van de Joodse geschiedenis is een lange poging om onze weg naar het land en naar God terug te vechten. Om van de gevolgen van Tisja be-Av af te komen. De Israëlieten verkregen uiteindelijk vergiffenis voor het gouden kalf-incident toen Mosjee van de berg Sinaï naar beneden kwam met de tweede versie van de Tien Geboden aan het eind van de derde periode van veertig dagen, en die datum was 10 Tisjri. Jom Kipoer. Ik heb vergeven, zegt God. Salachti.

Zoals Jom Kipoer vergeving brengt voor het gouden kalf, zo brengt Toe be-Av, 15 av, dat zal zijn a.s. vrijdag, vergeving voor de verspieders van Tisja be-Av. Het markeert het eind van het veertigjarige ronddolen door de wildernis, met het sterven van de hele eerste generatie, die uit Egypte getrokken was. Het gaat direct vooraf aan het binnentrekken van het land. Niet langer zijn we verloren in de woestenij; we kunnen verder met ons bestaan als volk. 

Tisja be-Av bestaat uit een volle dag van vasten en rouw. Geen eten en drinken, gen bewassing, geen gebruik van oliën, geen huwelijkse omgang, geen leren schoeisel, geen makkelijke stoelen, geen muziek, we groeten niet eens. Zelfs in het Israëlische klimaat is av de droogste maand van het jaar. Een tijd van droefenis en onzekerheid tot de terugkeer van de dauw en de regens.

Op deze datum wordt de verwoesting van beide tempels herdacht, door de rabbijnen zo vastgesteld. En ook de uitwijzing uit Spanje in 1492, en de verbanning uit Engeland in 1290 door koning Edward I de Belijder en definitief uit Frankrijk door Karel VI in 1394, en ook de val van Beitar; de ondergang van Bar Kochba, die opstond tegen de vreselijke Romeinen, vonden plaats op 9 av, en in onze tijden begonnen de treinen vanuit Westerbork te rijden op die dag. 

In een situatie zoals vandaag, dat het 9 av is op Sjabbat, worden de rituelen een dag verplaatst naar de volgende dag, naar zondag, wanneer het dus 10 av is. Want de Sjabbat is onze vreugdevolle dag, die niet mag wijken voor wat anders. Alleen de vastendag van Jom Kipoer kan op Sjabbat vallen, met al zijn beperkingen, maar dat is een Thorafeest, waarbij we vasten en ons verder 'verootmoedigen.'

 Afbeeldingsresultaat voor the rebuilt temple in jerusalem  www.haarets.com 

Interieuranimatie van de tweede tempel. 

Vandaag dus een Sjabbat zoals alle andere, met eten en drinken en vrolijk zijn. Enkele melodieën zijn al anders en in de traditionele liturgie wordt een jizkor gezegd, stammend uit de middeleeuwen, voor de slachtoffers van de pogroms van toen. Dit gebeurt ook op de Sjabbat voor Sjawoeot.

Havdala vanavond is aangepast. Er is geen feestelijke derde maaltijd, maar er wordt afgebeten met geroosterd brood, hardgekookt ei en as. Er wordt alleen havdala gemaakt over het licht, dus met de kaars. Want dat sluit de sjabbatrust af. De rest van de ceremonie wordt verschoven tot na zondagavond; dan wordt pas havdala gemaakt over wijn - die we aan een minderjarige te drinken geven, maar niet over de kruiden, de besamiem.

Met de oprichting van de staat Israel in 1948 menen velen dat de ellende van al die eeuwen achter ons is komen te liggen en zijn er, die 9 av als bijzondere dag volledig hebben laten vallen, en anderen die de moderne tijd er ook een plek in hebben gegeven. Die discussies zullen nog lang duren. De profeet Zecharja schrijft tijdens de Babylonische ballingschap al dat er eens weer vrolijk leven van kinderstemmen en huwelijksfeesten in de stad Jeroesjalajim zullen klinken; dat zal het einde van de ballingschap betekenen. De Eeuwige zal weer terugkeren en onder ons zijn in ons herstelde culturele leven. De bekende Nederlandse rabbijn in Jeruzalem Nathan Lopez Cardozo heeft er vorig jaar in het NIW de nodige uitspraken over gedaan en er een discussie over gestart. De Amerikaanse conservative rabbijn Isaac Klein stelt dat Tisja be-Av niet afgeschaft kan worden: het blijft nodig om ons de tragedies te blijven herinneren en om continuïteit en verbondenheid te houden met ons verleden en onze erfenis. De dag zal ons moeten blijven aanzetten tot inkeer en goede daden. Anderen stellen dat Tisja be-Av belangrijk is om ons te blijven focussen op onze religieuze wedergeboorte en het leiden van een ethisch bestaan en om de universele hoop op een messiaanse tijd scherp te houden. De dag legt een blijvend verband met de verloren tempeldienst en de ballingschap, waaruit we nog steeds slechts mondjesmaat terugkeren.

Ik wens u Sjabbat sjalom en morgen, voor wie dat aangaat, een licht vasten, tsom kal.

Bert Oude Engberink – Sjabbat 9 av 5778 / 21 juli 2018

 

 

Nieuws

It is with profound sadness that the World Union for Prog Lees meer >>
Welkom bij de Liberaal Joodse Gemeente Twente,"Or Cha Lees meer >>
Onze Joodse buren, de Synagoge van de Nederlands Israelit Lees meer >>
Information in English Lees meer >>
Wie zijn wij - de synagoge van Haaksbergen Lees meer >>

november

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30