LJG Twente is er ook voor U.

08 december 2021 | 4 Tevet 5782

Derasja voor Kol Nidre 2021

Derasja voor Kol Nidre 2021

In de dagen tussen Rosj Hasjana en Jom Kipoer kijken we met intensiteit naar onze tekortkomingen en fouten. We zoeken herstel en vergeving en verzoening. Dat gaat gepaard met hele goede voornemens en bedoelingen voor het komende jaar, om nu echt dichter bij onze idealen en bij God te komen. Enthousiasme voor de nodige verbeteringen wordt gewekt.

Op het hoogtepunt van deze dagen, de heiligste dag in het jaar, beginnen wij met Kol Nidre. Al onze neders, beloftes, eden, beperkingen, heiligingen, die we zouden zweren op onszelf, zullen retroactief en proactief tot de volgende Jom Kipoer geannuleerd zijn. We verklaren al onze beloftes en voornemens achteraf en nu meteen ook al vooraf voor het komende jaar ongeldig. Dit is een ontnuchtering, een demper op ons enthousiasme of spirituele hoogvliegerij. Waarom beginnen wij Jom Kipoer met een voorafgaande annulering van al onze beloftes, die we op ons willen nemen? Wat is er mis mee? Ik wil drie onderwerpen bespreken:

A Wat is een neder en wat is een sjevoe'a?

B Waarom raadt onze traditie het afleggen van neders af?

C Wat is het alternatief voor de neder? Waarop kunnen we beter ons enthousiasme om ons en de wereld te verbeteren richten?

 

A Wat is een Neder EN WAT IS EEN SHEVOE’A

Een neder is een eed, die je jezelf oplegt, om iets NIET te doen of te gebruiken. Bv.: een neder verklaart: deze chocola is verboden voor mij. Het verschil tussen issoer gavra en issoer cheftza, dat ik van de chocola, die in mij la ligt, de volgende week niet zal eten.   

Of: ik verklaar, dat ik de volgende week mijn auto niet zal gebruiken. Deze chocola en die auto zijn normaal gesproken geoorloofd, alleen door de neder kan ik dit voor mezelf verboden maken. Bij een shevoe'a ligt de verplichting op de persoon, die iets zweert, bv. Ik zweer, dat ik de volgende week niet ga slapen. Of: dat ik de volgende maand niet auto zal rijden.

Met een neder en shevu'a  zijn verplichtingen verbonden: je moet hem waarmaken en niet vertragen.

Num 30,3: Wanneer een man een gelofte doet bij de Eeuwige of een eed zweert, om zichzelf een onthouding op te leggen, zal hij zijn woord niet ontwijden, naar alles wat uit zijn mond gekomen is, zal hij doen. Deut. 23,22: Wanneer u de Eeuwige, uw God, een gelofte zult doen, zult u niet treuzelen haar te volbrengen, want de Eeuwige uw God zou haar van u vorderen en aan u zou een zonde wezen. De Tora neemt neders en shevu'ot zeer serieus. Het is niet: Sorry, ik kon het  niet waarmaken, maar ik heb het toch zo goed bedoeld. Als je het niet waar maakt krijg je straf, namelijk zweepslagen.

B Waarom raadt onze traditie het afleggen van neders af? 

Nog meer, zij stimuleert zelf een afgelegde neder en sjevoe'a retroactief te annuleren. En zelfs in Kol Nidre annuleren wij proactief.

Met een neder maken wij een toezegging voor de toekomst. Dat is principieel voor ons mensen onmogelijk. Wij weten immers niet, wat de volgende dag ons zal brengen. Het is juist ons menselijk lot, dat wij de toekomst niet in onze hand hebben. Dat wekt in ons angst, onzekerheid, bescheidenheid en tegelijkertijd de behoefte, wel iets van de onzekere toekomst grijpbaar te hebben. We moeten wel plannen maken voor de toekomst, voorzorg treffen, voorspellingen maken op basis van gegevens die we nu hebben, anders functioneert onze maatschappij niet. Maar we moeten ook beseffen, dat het leven ook anders kan verlopen, dat verrassingen of catastrofes onze plannen en voorspellingen zullen doorkruisen. Dan moeten wij flexibel zijn, plannen veranderen, nieuwe keuzes maken en er niet aan blijven vasthouden, alsof het neders zijn.

Het wel of niet afleggen van neders, zeker als het een gewoonte wordt, beïnvloedt ons karakter en onze manier, de uitdagingen en taken die op ons pad komen aan te pakken. Het beïnvloedt de stabiliteit en betrouwbaarheid van een gemeenschap en hoe zij problemen oplost en kan inspelen op nieuwe situaties.  

Een neder is subjectief, het verplicht alleen jezelf. Het is vrijblijvend, je hoeft hem ook niet af te leggen. Een neder brengt onzekerheid met zich mee, of je het waar kan maken. Een neder is niet ingebonden in relaties of zelf in het verband van je volk. Op een neder kan je niet bouwen, het is meer los zand of hangt in de lucht. Hij bevordert teleurstelling en ondermijnt vertrouwen, wat de basis is van een functionerende gemeenschap. Daarom is een neder gevaarlijk. Neders kunnen juist een struikelblok zijn voor verzoening en vergeving. De weg naar de hel is geplaveid met de beste bedoelingen.

Twee voorbeelden: Esau wil van Jacobs soep eten. Jacob laat hem zweren hem zijn eerstgeboorterecht te verkopen; dan pas krijgt de hongerige broer van zijn soep. Deze eed ervaart Esau als bedrog en leidt tot haat een zelfs moorddreiging tussen de broers. 

Jeftah zweert het eerste wat uit zijn huis komt te offeren, als Hasjem hem de oorlog laat winnen. Zijn dochter is het slachtoffer. Daar was een kans deze eed retroactief te annuleren. De toenmalige hogepriester Pinchas had het kunnen en moeten doen. Door ruzie tussen de twee spraken zij niet meer met elkaar en daardoor is de onschuldige dochter het slachtoffer geworden. 

C Wat is het alternatief voor de neder? Waarop kunnen we beter ons enthousiasme en inspanningen richten?

Deut 10,12. En nu Israël, wat vraagt de Eeuwige uw God van u, dan de Eeuwige, uw God, te vrezen, te gaan in al Zijn wegen en Hem te beminnen en de Eeuwige uw God te dienen met geheel uw hart en geheel uw ziel, de geboden van de Eeuwige en Zijn instellingen, die ik u heden gebied, in acht te nemen tot u eigen welzijn.

Wij zijn als Am Jisrael in een verbond, in een brit, met Hasjem getreden op de Sinaï. Wij hebben op de Sinaï een verbond gesloten om Zijn Thora te doen en ernaar te luisteren en deze te volgen. Deze Brit Thora bepaalt onze identiteit als Joden, als Am Jisrael. Ons volk is niet gebouwd op subjectieve individuele neders maar op collectieve sociaal-nationale sjevoe'ot (na'assee venisjma op de 613 mitzvot). En het is niet gemakkelijk om alle mitzvot te doen, dag in dag uit. Dat is genoeg voor een heel leven, daar bovenop jezelf nog meer verboden op te leggen ziet de traditie als arrogantie.

Natuurlijk kom je ook niet alle mitzvot na. Daarom is in dit verbond beschreven, wat je dan doet: schadevergoeding, straf, vrijwillige offers, vergeving, genade en verzoening. De Thora begrijpt heel goed hoe om te gaan met de falende zwakke mens. Maar ook schiet je tekort in dit verbond, het verbond zelf kun je niet retroactief annuleren. En de consequentie van het niet navolgen van de mitzvot is nooit dat jouw contract of lidmaatschap van dit verbond geannuleerd wordt. Dit verbond is eeuwig, en het individu is deel van een keten van onze voorouders tot de generaties die ons zullen opvolgen.

Een verbond is gekarakteriseerd door wederkerigheid. Daarom kan een mens zich niet eenzijdig terugtrekken uit een contract. Door concrete gemaakte afspraken, plichten en rechten door verantwoordelijkheid. Het verbond bepaalt de verhoudingen van individuen binnen een groter geheel, het hele volk en de hele mensheid. In het verbond gaat het om relaties, niet subjectivisme. Het verbond is duurzaam, daarop kun je bouwen en vertrouwen.

Met het uitspreken van kol Nidre worden wij beschermd voor onszelf, om niet te snel in ons religieus heilig enthousiasme beloftes te maken die we niet waar kunnen maken, waardoor we een bron van teleurstelling en wantrouwen voor anderen worden.

Kol Nidre en Jom Kipoer bemoedigen ons, ons verbond van Thora weer op te pakken, niet te blijven hangen bij de tekortkomingen, maar na vergeving en verzoening al onze krachten inspannen om de Eeuwige, uw God, te vrezen en te gaan in al Zijn wegen, en Hem te beminnen, en de Eeuwige uw God te dienen met geheel uw hart en geheel uw ziel, de geboden van den Eeuwige, en Zijn instellingen, die ik u heden gebied in acht te nemen tot u eigen welzijn.

Moge Jom kipoer ons sterken en bemoedigen ook dit jaar met hart en ziel Zijn Thora te leven en daarmee een jaar van goedheid en welzijn te ervaren.

Dr. Elisheva van Steenis-Vetter, Kol Nidre, woensdagavond 15 september 2021 / 10 tisjri 5782

 

Nieuws

Welkom bij de Liberaal Joodse Gemeente Twente,"Or Cha Lees meer >>
Wie zijn wij - de synagoge van Haaksbergen Lees meer >>

december

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31