LJG Twente is er ook voor U.

13 november 2018 | 5 Kislev 5779

Derasja voor Rosj haSjana 2018 ochtenddienst

Derasja voor Rosj haSjana 2018 ochtenddienst

Rosj Hasjana 5779

“Een rechtvaardige is het fundament van de wereld” (Misjlei 25: 10).

Hoe komt Maimonides, de grote middeleeuwse rabbijn er toe om deze tekst te gebruiken wanneer hij de ‘hilchot teshuva’, de wetten of voorschriften voor omkeer bespreekt? Hij doet dit wanneer hij zijn visie geeft op het blazen van de sjofar op Rosj Hasjana.

Bij de kroning van een koning was het gebruikelijk om op de sjofar te blazen en zo wordt dit blazen op Rosj Hasjana gezien als een aanvaarding van het koningschap van G-d, maar ook, als een verwijzing naar het offer dat Abraham bereid was te brengen in de vorm van zijn zoon: een beroep op G-ds vergeving. De trillende tonen verbeelden het angstige beven en schreeuwen van de mens.

Afbeeldingsresultaat voor shofar 

The Forward, wikipedia 

Maimonides zegt: ‘Hoewel het blazen van de sjofar op Rosj Hasjana een bijbels voorschrift is, bevat het ook een andere boodschap, n.l. “Ontwaak slapers uit jullie sluimer en overdenk jullie daden. Gedenk jullie schepper en keer in berouw tot Hem terug. Wees niet als hen die hun jaren verspillen op zoek naar uiteindelijk nutteloze zaken. Kijk naar jullie ziel. Verbeter je manier van leven en je daden en laat ieder van jullie zijn slechte wegen en gedachten verlaten.”

Hij keert het dus om: het is niet een roep van de mens tot G-d, maar een roep van G-d tot de mens! En daarvoor dienen de komende tien dagen.

In de Tora lezen we twee verschillende scheppingsverhalen. Een in Genesis 1 en een in Genesis 2.  In mijn opleiding theologie leerde ik hierover dat de redacteuren van de Tora twee verschillende bronnen hadden gebruikt. De ene werd aangeduid als de ‘Elohist’ omdat in dit verhaal G-d wordt aangeduid als  ‘Elohim’. Bereisjiet bara Elohim et hasjamaiem we et ha’arets’.  De tweede bron zou zijn de ‘Jahwist’ omdat hier een andere schrijver of verteller de vierletterige naam van G-d gebruikt, uitgesproken als Adonai.

Wat  in deze veronderstelling over het hoofd wordt gezien is, dat het gaat om inhoudelijk twee verschillende verhalen. Het eerste vertelt in algemene termen over de schepping van de wereld en de mens en de plaats die de mens daarin heeft: “Laat ons mensen maken naar ons beeld, naar onze gelijkenis, opdat ze heersen over de vis van de zee en de vogel in de lucht, over het vee en over de gehele aarde en over alle dieren die over de aarde kruipen.”

De mens krijgt het eten dat uit de aarde voortkomt, hij moet zich vermenigvuldigen en over de aarde heersen. Dat is alles.

Hoe anders klinkt de opdracht in het tweede verhaal. Hierin richt G-d zich expliciet tot de mens. Hij blaast hem zijn eigen levensadem in en maakt hem een ‘bezield wezen’. Hij neemt hem en plaatst hem in een hof, om die te bewerken en te bewaken! Hij geeft hem voor het eerst bepaalde voorschriften. Hier wordt G-d aangeduid met de naam Adonai Elohiem. D.w.z.: Adonai, de naam waarmee G-d zich bekend maakt als de G-d van het verbond die tegelijkertijd de schepper is uit het eerste verhaal. Vandaar de combinatie: Adonai Elohiem. De joodse traditie ziet dit dus niet als twee verschillende bronnen, maar als twee verschillende benaderingen van eenzelfde verslag. Het grote verschil ligt in de functie van de mens, tussen heersen en bewerken en bewaken. Daarom kan de Eeuwige pas in het tweede verslag vragen: 'Adam, waar ben je? Ik had je toch opdrachten gegeven?'

Een vergelijkbare situatie doet zich voor bij het uittochtverhaal. Ook hier vinden we twee verhalen. Een in Exodus en het vervolg in Numeri, treffender genoemd “Bamidbar”- In de wildernis. Na het vertrek uit Egypte zijn de Israëlieten geen slaven meer maar op weg naar de vrijheid. Maar vrijheid betekent niet dat je kunt doen wat je wilt. Dat loopt uit op chaos. Het cruciale punt is Sinai. Hier krijgt het volk de keuze: G-d als koning erkennen en een verbond met hem aangaan op basis van zijn ge- en verboden, of dit niet doen en afstevenen op chaos, op de wildernis. Het kiest voor het eerste en onder de luide klanken van de sjofar wordt G-ds koningschap aanvaard.

Wat opvalt in het verloop van het verhaal is, dat de Israëlieten na de Sinai kunnen worden aangesproken op hun gedrag. Net zoals Adam in het tweede scheppingsverhaal. In Exodus, nadat het volk klaagt over water, geeft G-d hen dat en zegt: “Als jullie luisteren naar mijn stem, zal ik geen van de plagen van de Egyptenaren over jullie laten komen; Ik ben jullie heelmeester.” Klagen ze in Numeri over het eten dan wordt dit door de Eeuwige zeer slecht opgenomen en hij ontsteekt in laaiende woede. Na de zonde met het gouden kalf vindt G-d dat hij eigenlijk nu op zijn strepen moet gaan staan, het volk heeft toch bij Sinai gezegd ‘wij zullen doen en horen?’ Desondanks besluit hij toch om zijn engel mee te sturen om het volk naar het land te brengen. Maar wanneer in Numeri wordt verteld van de opstand van het volk na het verslag van de verspieders, krijgt het te horen dat deze hele generatie in de woestijn zal sterven. Nu zijn ze zelf verantwoording schuldig over hun gedrag.

Van de kosmos die G-d maakte uit de chaos, lijkt er in onze tijd soms weinig meer over te zijn. Het heersen schijnt de overhand te hebben gekregen. Sociale rechtvaardigheid is ver te zoeken evenals de zorg voor de zwakken in de samenleving en voor diegenen die om hulp aan onze grenzen kloppen. De aarde wordt uitgebuit en schijnt haar opbrengst niet meer te kunnen geven aan grote bevolkingsgroepen.

Opvallend is dat tegenover het ‘heersen’ in de Tora niet het ‘dienen’ wordt geplaatst, maar ‘bewerken en bewaken’: ontwikkel je en wees op je hoede!  Op Rosj Hasjana klinkt de roep: ‘Adam waar ben je?’ Heel individueel. In de verhalen in de Tora zien we duidelijk hoe de mens uit die eerste fase van het ‘mens-zijn’ wordt beschreven: “Hij leefde 105 jaar, verwekte zonen en dochters en nadat hij die verwekt had, leefde hij nog 330 jaar en toen stierf hij,’ hele geslachtsregisters vol. Of: ‘Koesj verwekte Nimrod, deze was de eerste machthebber op aarde’, en: ‘de hele aarde was vol van geweld’. En dan neemt de Eeuwige telkens één mens apart: Noach,  Abram.                                                                                                                 

We kunnen niet veel uitrichten tegen alle geweld in de wereld en tegen alles wat er mis gaat. Maar op de weegschaal van het oordeel kan één rechtvaardige deze doen overslaan naar de goede kant, ten gunste van de wereld. Dit gebod dat ik je heden voorschrijf is  niet te moeilijk voor je en het is niet ver weg. Het is niet in de hemel zodat je zou moeten zeggen: wie zal opstijgen tot de hemel om het voor ons te halen opdat we het volbrengen? Het is niet aan de overkant van de zee zodat je zou moeten zeggen: wie zal oversteken naar de overkant om het voor ons te halen en het ons doen horen opdat we het volbrengen? Maar dit woord is zeer dichtbij je in je mond en in de hart om het te doen……….alleen wees sterk en moedig en laat je niet verschrikken!  Door onze eigen daden te bezien en te verbeteren zouden we een verschil kunnen maken. Daarom haalt Maimonides de tekst aan uit Spreuken.

Wanneer de storm voorbij gaat is de dwaas er niet meer, maar de rechtvaardige is het fundament van de wereld.

M.a.w : De wereld staat of valt met die rechtvaardige. Wat een verantwoordelijkheid!

Laten we elkaar een goede voorbereidingstijd toewensen en een Sjana Tova!

Dra. Gonnie Blok-Dragt, Rosj Hasjana 1 tisjri 5779 / 10 september 2018

 

Nieuws

It is with profound sadness that the World Union for Prog Lees meer >>
Welkom bij de Liberaal Joodse Gemeente Twente,"Or Cha Lees meer >>
Onze Joodse buren, de Synagoge van de Nederlands Israelit Lees meer >>
Information in English Lees meer >>
Wie zijn wij - de synagoge van Haaksbergen Lees meer >>

november

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30