LJG Twente is er ook voor U.

01 oktober 2022 | 6 Tishri 5783

Derasja voor Sjabbat Lech lecha

Derasja voor Sjabbat Lech lecha

In geen enkele sidra zien we duidelijker dat Awraham Awienoe, toch de grondlegger en grote aanvoerder van onze stam, zelf ook in staat is om goed te luisteren. Soms naar anderen, soms naar een zgn. inner voice, een interne stem. Bij Awraham heel duidelijk: naar de stem van God. Die inner voice, die stem van God geeft een visie, niet van wat is, maar van wat het zou kunnen zijn. Ze denken out of the box. Lopen zelfs out of the box, uit de pas.

Want het is in onze sidra dat Awraham wordt gezegd, wordt ingefluisterd, de stem hoort die zegt: ‘Verlaat je land, je geboortegrond en je ouderlijk huis en ga naar het land dat Ik je zal laten zien.’ Gen. 12:1. En de immigrant uit Ur der Chaldeeën vertrekt uit Charan en trekt verder naar Kanaän. 

Harran beehive houses (1).JPG

Bijenkorfwoningen in Charan vandaag. Bron: Wikipedia foto: Zhengan.

Waarom moest hij weg? Omdat mensen zich nu eenmaal graag aanpassen aan de norm en aan het gangbare van dat waar hij of zij leeft. Ze nemen de standaarden over en gaan op in de cultuur van hun tijd en plaats – ‘je land.’ Op een verder niveau raken ze beïnvloed door vrienden en buren – ‘je geboortegrond.’ En in de diepte worden mensen uiteindelijk gevormd in de opvoeding door hun ouders en in de familie waartoe ze behoren – ‘je ouderlijk huis.’

‘Ik wil,’ zegt God eigenlijk tegen Awraham, ‘dat je anders zult zijn. Niet om gewoon anders dan anderen te zijn, maar om met iets nieuws te beginnen: een religie waarin juist geen symbolen van sterkte, kracht en macht wordt aanbeden, want daarom worden de afgoden aanbeden. Ik wil dat jij,’ zegt God, ‘jouw kinderen en je huishouden na jou zult onderwijzen om de weg van de Eeuwige te volgen door te doen wat juist en goed is’ (Gen. 18:19), te gaan met God.

Jood zijn houdt in genegen te zijn de gangbare cultuur tegen te gaan wanneer, zoals zo vaak, de grote samenleving overgaat tot aanbidding van de oude afgoden. Want die zijn telkens weer nieuw en worden als zodanig niet herkend.

Wanneer we denken dat afgoden alleen bestaan in oude tijden zoals we nu bv. de oude Grieken bezien, met hun filosofie, hun standbeelden en iconen, maken we een denkfout. Die tijd zijn we al lang ontgroeid. Nu zijn afgoden dat wat ze vertegenwoordigen. Macht. Superioriteit. Mooi zijn. Rijkdom. Tegenover loosers, armoede en onderdanigheid. Dat wat de god Ra was voor de Egyptenaren, Baäl voor de Kanaänieten, Zeus voor de Grieken, Jupiter voor de Romeinen, Wodan voor de Germanen en wat de aanbidding van wapens, sjieke auto’s, mooie kleertjes, succes, messen en partydrugs zijn voor flitsende types van nu.    

Macht staat ons toe te heersen over anderen zonder dat zij dat willen. De sterken doen zoveel zij willen en de zwakken lijden zoveel zij moeten. Griekse wijsheden. Jodendom ontkent kracht en staatsmacht niet. Maar Jodendom gaat erover hoe een volk kan worden neergezet op basis van gedeelde toewijding en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het gaat erover hoe een samenleving neer te zetten, waarin de individu, jong en oud, als beeld en gelijkenis van God telt. Het gaat over visie, die weliswaar nooit is gerealiseerd maar ook nog nooit is losgelaten, van een wereld gebaseerd op rechtvaardigheid en mededogen, met ruimte voor iedereen, een wereld waarin ‘men nergens kwaad zal doen of verderf zal aanrichten op heel Mijn heilige berg, want de aarde zal vol zijn van de kennis van de Eeuwige, zoals het water de bodem van de zee bedekt’ (Jes. 11-9).

Zonder twijfel is Awraham de meest invloedrijke persoon geweest die ooit leefde. Of het was Sara. Ruim 2 miljard christenen, 1.8 miljard moslims en 15 miljoen Joden, de vele humanisten zitten op dezelfde lijn, meer dan de halve mensheid van nu. Echter heerste Awraham over geen enkel rijk, voerde geen enkel leger aan, deed geen wonderen en profeteerde nooit. Hij luisterde naar zichzelf en keek om naar de ander. Hij is het toonbeeld van de geschiedenis van invloed zonder macht. 

Hoe? Waarom? Awraham was voorbereid onderscheidend te zijn. Hij werd, aldus de wijzen, Ha-Ivri genoemd (ha-ever is de overzijde, bv. van een rivier), de Hebreeër, want heel de wereld stond aan de ene kant en hij stond ertegenover. De oude wereld verging en zijn wereld rees op. Leiderschap kan eenzaam zijn. En toch gaat zo iemand soms door, terwijl hij weet dat hij tegen de stroom inzwemt, tegen beter weten in. Of juist beter wetend. Dode vissen stromen met de stroom mee. Levende tegen de stoom in, om nieuw leven voort te brengen, zich bewust van hun reis en vol moed. Zo is het ook met ons, de benei Jisrael, de kinderen van Awraham. Zij en wij zijn bereid de afgoden van hun en van onze tijd uit te dagen. 

Na de sjoa overpeinsden vele wetenschappers hoe het toch kon dat zovelen bereid waren geweest, hetzij actief, hetzij in stille volgzaamheid, mee te gaan met een bewind zoals we dat toen leerden kennen. De druk mee te gaan met the flow was en is telkens enorm. Want iedereen doet dat toch, al weet men dat het absoluut fout is. Dat is waarom Awraham aan het begin van zijn missie werd gezegd zijn land, zijn geboortegrond en zijn ouderlijk huis te verlaten, om zich te bevrijden van de druk om zich te conformeren. Hij raakte er juist in getraind níet met de massa mee te waaien.

In de opvoeding weten we dat we vanaf de pubertijd meer zijn gevormd door de samenleving om ons heen dan we ons kunnen voorstellen. Onze familie, vrienden en omgeving hebben ons voorgedaan hoe we moeten zijn en denken. Maar mensen worden krachtige personen op het moment dat zij voor zichzelf besluiten hoe ze willen zijn. Dat vaak en veel Joden, meer dan hun aantal doet vermoeden, leiderschap toonden en tonen op veel terreinen komt juist voort uit dat anders kunnen zijn. Door de eeuwen heen hebben Joden laten zien zich niet te willen aanpassen aan de dominante cultuur en zichzelf te willen blijven – tot op de brandstapels. Dat anders-zijn zagen we ook terug in wetenschap, kunst, cultuur, economie, in emancipatorische bewegingen voor de vrouwen en voor de arbeiders en in maatschappelijke posities. Iemand die wat uitvindt, iemand die ergens voor strijdt, is wat van plan, wil wat anders, wil het beter.

Jodendom is de tegenstem van de mensheid. Als Joden volgen we niet á priori de meerderheid omdat het de meerderheid is. Eeuw na eeuw zijn Joden bereid te doen wat hun eigen denken en geweten hen ingeeft. En als dat de keus voor een nog niet platgetreden pad is, dan doen we dat. Dat heeft ons gebracht waar we nu zijn. Lech lecha. Ga, voor jezelf, ga voor je eigen bestwil. Ga en volg jouw eigen pad waarheen jij wordt geleid.

Sjabbat sjalom. 

 

Bert Oude Engberink, Sjabbat 18 oktober 2021 / 10 chesjwan 5782

Nieuws

Het wereldwijde Verbond wenst u een gelukkig en zoet nieuw jaar. Lees meer >>
Baroech haba - Welkom bij de Liberaal Joodse Gemeente Twe Lees meer >>

oktober

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31