LJG Twente is er ook voor U.

13 november 2018 | 5 Kislev 5779

Derasja voor Sjabbat Wajeera

Derasja voor Sjabbat Wajeera

Wajeera – en God verscheen

De verhalen die we in deze hoofdstukken van de Thora lezen – het wegsturen van Jisjmael en de binding van Jitschak – behoren tot de moeilijkst te begrijpen hoofdstukken van de Thora. En ze gaan nog wel over onze aartsvader Awraham, rolmodel voor vaderschap en gastvrijheid.

Bedenk dan nog eens dat Awraham werd uitgekozen, ‘omdat hij zijn kinderen en zijn huishouden zou onderwijzen hoe na hem 'de wegen des Heren' te onderhouden, door te doen wat goed en rechtvaardig is.’ Awraham werd uitgekozen om vader te zijn. De vele verhalen in het begin handelen over het gaan krijgen van zijn twee zoons. Jitschak en Jisjmael. Of andersom, het is maar hoe je telt. De eerste lettergreep van Awraham's naam betekent ‘Vader.’ Awram is de ‘verheven vader’ en Awraham is de ‘vader van een menigte volkeren.’

Afbeeldingsresultaat voor avraham and jitschak akeda uit: talivirtualmidrash.org.il 

De Bindng van Jitschak - mozaiek in de Beth Alfa Synagoge, Israel, 6e eeuw

Awraham werd uitgekozen als vaderlijk rolmodel. Als sociaal voorbeeld. Maar hoe kunnen we een man die zijn eerste zoon Jisjmael met zijn moeder Hagar de wildernis instuurt om daar bijna om te komen als rolmodel zien? En hoe kijken we aan tegen een vader die stemmen hoort die hem opdragen zijn andere zoon op een altaar te offeren? Te slachten?

Die vragen spelen ook telkens met Rosj hasjana. Want daar vormen deze verhalen de kern van de Thoralezing. Maar: deze vragen gaan niet over Awraham. Deze vragen gaan over de Wil van God. Niet Awraham wilde Jisjmael wegsturen. Integendeel: ‘het verontrustte Awraham enorm,’ want Jisjmael was zijn zoon (Gen. 21:11). Het was God, die Awraham opriep naar zijn vrouw Sara te luisteren die zijn kind met bijvrouw wilde wegsturen.  

Ook was het Awraham niet die zijn zoon Jitschak wilde offeren. Het was God die hem opdroeg dat te doen, toen Hij zei: ‘Neem je zoon, je enige, het kind dat je liefhebt, Jitschak,…’ (Gen. 22:2). In beide gevallen handelde Awraham tegen zijn emoties en zijn vaderlijke instinct in. Tussen de regels door lezen we de vertwijfeling bij Awraham, die toch wel moet doen wat God hem opdraagt. Wat wil de Thora ons hier vertellen over de aard van het vaderschap? We kunnen maar moeilijk iets positiefs uit deze gebeurtenissen halen. Een dieper probleem, dat we kunnen halen uit de tekst die God tegen Awraham sprak aangaande Jitschak: ‘Neem je zoon, je enige, het kind dat je liefhebt, Jitschak, en ga – lech lecha – naar het gebied van Moria. Offer hem daar als brandoffer op een berg die Ik je zal tonen’ (Gen. 22:2). Er zijn twee plaatsen waar deze uitdrukking ‘lech lecha’ in de Thora voorkomt: hier en waar God Awraham oproept op pad te gaan naar Kanaän.  Lech lechaga weg uit je land, van je geboortegrond en uit het huis van je vader…..(Genesis. 12:1) Awrahams laatste beproeving is een echo van zijn eerste.   

De eerste keer ‘lech lecha’ moest Awraham zijn ouders verlaten, en zijn traditionele plichten als zoon achter zich laten. De tweede keer ‘lech lecha’ moest hij op pad om zijn zoon te offeren. Weer een verzaken, maar nu als vader.

Wat we uiteindelijk zien is het ontstaan van de individu, de eenling, waar God een relatie mee opbouwt. Daarvoor waren er altijd contacten tussen de vele goden en hun onderhorige koningen en volkeren. In de oudheid was geloof vaak een familieaangelegenheid. Rituelen vonden plaats bij de haard in het familiehuis. De vader diende als priester, offerde van alles en had contact met de voorouderlijke geesten. Vaders macht was absoluut. Vrouwen en kinderen hadden zelfs geen wettelijke positie – vaders en broers konden er zelfs over beschikken, tot de dood aan toe. We zien dit helaas nog op aarde.    

Met de Thora komt hiermee een radicale breuk. Voor het eerst in de geschiedenis worden er vanuit de Thora geen offers meer gebracht aan dode voorouders. Ieder mens was geschapen naar beeltenis van God, en ieder mens kon zelf in contact met zijn schepper komen. Ieder mens, groot of klein, kreeg betekenis. Ook kinderen, ook vrouwen. Met een eigen identiteit. Dit gebeurde niet overnacht; in het levensverhaal van Awraham zien we die omslag gebeuren in de loop van zijn hele leven. Eerst moest hij afstand nemen van zijn ouderlijk huis en zelfs van zijn vaderland, aan het eind van zijn levensverhaal moet hij afstand nemen van zijn beide zoons. De geboortepijnen van een nieuwe weg van de mensheid, aldus oud-opperrabbijn Jonathan Sacks uit de UK.

Scheiden en verbinden. Dat is blijkbaar de joodse weg. Dat is hoe de schepping ontstond. Het scheiden van dag en nacht, de wateren boven en beneden, zee en land, zelfs man en vrouw, en dan deze terreinen vullen met hemellichamen en met leven. En zo doen wij dat als mensen met elkaar ook. Door te scheiden, af te zonderen, maken we ruimte voor de ander. Kan er in die ruimte een eigen persoon ontstaan. Ouders moeten hun kinderen niet blijvend controleren. Partners evenmin. Hierdoor kunnen mensen geestelijk en sociaal verder groeien. Soms – en dat blijft moeilijk – kiezen voor een weg die anders is dan die van de ouders.

In dit drama van scheiding en afstand nemen van Awraham tot zijn ouders en tot zijn twee zoons zien we een verandering in de samenleving terug waarin de individu werd geboren. In de Thora zijn de verhalen over Awraham en Sara eigenlijk de eerste die ons individuele mensen laten zien, die ons een verhaallijn tonen met menselijke maten, levensmomenten, emoties, twijfel, geloof, angst, haat en liefde. Met Awraham leren we ruimte te scheppen voor de ander, zodat de individu een plaats kan krijgen. De komende weken zullen we veel lezen over de levensverhalen van onze aartsvaders en -moeders. In al hun verhalen kunnen we zo onze eigen levensverhalen terugontdekken. En kunnen we leren de ruimte te zegenen die tussen ons in heeft kunnen komen.

Sjabbat sjalom

Bert Oude Engberink, Sjabbat 27 oktober 2018, 18 marchesjwan 5779

Nieuws

It is with profound sadness that the World Union for Prog Lees meer >>
Welkom bij de Liberaal Joodse Gemeente Twente,"Or Cha Lees meer >>
Onze Joodse buren, de Synagoge van de Nederlands Israelit Lees meer >>
Information in English Lees meer >>
Wie zijn wij - de synagoge van Haaksbergen Lees meer >>

november

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30